Thế đã rồi của con đường bôxít?

SGTT.VN – Tới giờ, thông tin về chuyện tập đoàn Công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam (TKV) chịu hay không chịu ứng vốn cho Lâm Đồng và Đồng Nai sửa chữa, nâng cấp các tỉnh lộ, quốc lộ mà xe chở bôxít của TKV từ nhà máy Tân Rai đi qua vẫn chưa rõ ràng.

 

Đường vào nhà máy alumin Tân Rai, Lâm Đồng. Việc sửa chữa, nâng cấp các tỉnh lộ, quốc lộ mà xe chở bôxít của TKV từ nhà máy Tân Rai đi qua Lâm Đồng, Đồng Nai vẫn chưa rõ ràng. Ảnh: Thanh Nhã

 

Ngay cả với phương án nếu TKV chưa bố trí được vốn, sẽ làm theo hình thức BT nhưng TKV phải cam kết trả sau cả gốc và phần lợi nhuận hợp lý cũng vậy. Có báo viết bộ Giao thông vận tải đã “thống nhất” với TKV việc này trước khi gửi văn bản đề xuất lên Thủ tướng. Có báo, dẫn lời phó tổng giám đốc TKV Dương Văn Hoà, nói “TKV sẽ không ứng vốn”, vẫn với lập luận là số đầu xe chở bôxít chỉ chiếm 1 – 2% trọng tải lưu thông, sẽ dùng xe 25 tấn thay vì 40 tấn bị cho là quá tải như trước. Trong khi đó, trả lời phỏng vấn Sài Gòn Tiếp Thị hôm qua (25.8), ông Nguyễn Thanh Liêm, trưởng ban nhôm – titan (thuộc TKV) lại nêu phương án “để sòng phẳng thì bộ Giao thông nên làm và thu phí”.

Chưa biết Thủ tướng sẽ quyết thế nào, có sửa chữa nâng cấp đường hay không, nếu có thì dùng tiền từ đâu nhưng chắc rằng, cách nào đi chăng nữa thì cũng phải giải toả xung đột lợi ích giữa TKV và các địa phương. TKV không thể bảo vệ hiệu quả kinh tế của dự án bằng cách trút gánh nặng hạ tầng quá tải, mất an toàn giao thông cho địa phương. Nếu không, bài toán cân đối lợi ích quốc gia khó có lời giải đúng nếu nơi nào cũng phản ứng tiêu cực nhưng có lý, như Đồng Nai là đề nghị xe chở bôxít chỉ chạy trên những quốc lộ vốn không thuộc trách nhiệm quản lý của mình. Nếu việc này được giải quyết bằng ngân sách như đề xuất của TKV, hàng loạt câu hỏi sẽ lại được đặt ra. Hiệu quả kinh doanh nếu có của TKV đối với hai dự án khai thác bôxít Tân Rai và Nhân Cơ tới đâu? Nếu TKV không phải là tập đoàn nhà nước mà của tư nhân thì sao?

Trước khi các dự án khai thác bôxít này được thông qua, rất nhiều ý kiến của các nhà chuyên môn cho rằng hiệu quả kinh tế mà TKV đưa ra để bảo vệ quyết định đầu tư của mình chưa tính đúng, tính đủ chi phí và dựa trên những giả định bất định về giá bán sản phẩm. Đến nay, có thể lấy chuyện chi phí cho việc vận chuyển bôxít này làm ví dụ, khi mà con số dự toán khoảng 24,6 triệu USD chỉ gồm cước trả cho nhà xe, không có khoản 1.000 tỉ đồng để nâng cấp, sửa chữa cầu đường hay phí cầu đường (đồng nghĩa với việc cước sẽ tăng, chi phí sẽ tăng). TKV nói nếu phải trả 1.000 tỉ đồng này thì dự án trở nên không có hiệu quả kinh tế. Sao phải có ai đó chịu trách nhiệm cho việc dự án không có hiệu quả của một doanh nghiệp? Vấn đề cần thảo luận là tác động của việc vận chuyển bôxít lên chất lượng đường sá và nghĩa vụ với tác động đó, phần nào của Nhà nước với tư cách là người cung cấp hạ tầng cho các tác nhân của nền kinh tế, đâu là đóng góp của tác nhân TKV với tư cách là người xuất hiện sau và khuếch đại sự xuống cấp.

Ông Dương Trung Quốc, đại biểu của Đồng Nai, nói trước Quốc hội rằng đây không phải là vấn đề kinh tế, nó chính là vấn đề kỷ cương mà “Quốc hội phải chịu trách nhiệm” vì “Chúng ta đã thông qua nghị quyết ủng hộ việc xây dựng công trình bôxít mà không quan tâm đến khả năng bôxít sẽ được di chuyển như thế nào để tạo ra những tình huống khó xử như thế này”.

Tại kỳ họp Quốc hội vừa rồi, trước phản ánh gay gắt của các đại biểu Đồng Nai về việc sắp đến thời điểm xe chở bôxít đi qua mà chuyện sửa chữa, nâng cấp cầu đường chưa thấy đâu, ông Hoà đã xin Quốc hội “quan tâm”, “ưu đãi” cho bôxít.

Thực ra, không phải đến bây giờ chuyện ưu đãi mới được TKV đặt vấn đề. Theo báo cáo thẩm định hiệu quả kinh tế dự án nhà máy sản xuất alumin Nhân Cơ của bộ Công thương (tháng 1.2010) thì TKV kiến nghị được thuê đất với thời hạn tối đa là 70 năm, miễn thuế thuê đất với các diện tích chiếm đất cố định trong thời hạn vay vốn; trong mười năm đầu dự án, Nhà nước cho vay vốn đầu tư và vốn chuẩn bị sản xuất (lưu động) với lãi suất ưu đãi dài hạn 4%; những năm tiếp theo, nếu giá xuất khẩu alumin dưới 350 USD/tấn thì chỉ áp dụng mức thuế suất dưới 10%, trên 350 USD/tấn mới áp dụng mức tối đa 15%. Tiền thuế, đáng lẽ phải vào ngân sách, giống như bị TKV bắt làm bảo hiểm cho những rủi ro về giá do mình dự báo.

Nếu tính đúng, tính đủ chi phí, không có những ưu đãi trên thì tính khả thi của các dự án này sẽ ra sao?

Hiệu quả kinh tế là lý lẽ chính yếu nhất mà lãnh đạo TKV dùng để bảo vệ quyết định đầu tư của mình. Và để chứng minh cho điều này, ông Đoàn Văn Kiển, nguyên chủ tịch hội đồng quản trị TKV đã lập luận rằng tới 70% vốn của hai dự án Tân Rai và Nhân Cơ phải đi vay, mà “trong thời buổi khủng hoảng này, vay đâu có dễ. Các ngân hàng trong nước, nước ngoài đều phải kiểm toán, thẩm định các dự án mới cho vay. Chúng tôi đi vay không có bảo lãnh của Chính phủ, bộ Tài chính”. Thế nhưng, trong văn bản gửi Chính phủ mới đây, TKV đã đề nghị Chính phủ “bảo lãnh” về vốn để thực thi dự án vì “tập đoàn đang gặp khó khăn về vốn, dù “được Chính phủ cho phép bán trái phiếu nhưng không thành công”, “Chính phủ bảo lãnh để thu xếp vốn, như thế các tổ chức tin dụng sẽ yên tâm hơn khi cho vay và mức lãi suất hợp lý. Thực tế này, tự nó bẻ gãy mọi lập luận của ông Kiển.

TKV vừa nói “Bộ Tài chính đã chấp thuận đề nghị của TKV về bảo lãnh vốn, chỉ chờ Chính phủ…” thì đã có tin Chính phủ vừa ban hành quyết định 44 (có hiệu lực từ 10.10. 2011) về danh mục các chương trình dự án được Chính phủ xem xét bảo lãnh, trong đó có hoạt động đầu tư khai thác alumin và nhôm. Quyết định này ra đời trong bối cảnh cả thế giới đang hoảng loạn chuyện nợ công (trong đó nợ do Chính phủ bảo lãnh cũng được tính vào).

Khi còn là người của TKV, ông Kiển nổi tiếng với tuyên bố “Lỗ hay lãi bây giờ chỉ là dự đoán. Chúng tôi nói có lãi, các nhà khoa học bảo không. Vậy thì tốt nhất hãy làm đi, rồi mới kiểm nghiệm được”. Đúng là “thực tế sẽ trả lời”, nhưng thực tế không chỉ trả lời với riêng ông Kiển, người đã sớm nghỉ hưu sau khi những sai phạm về quản lý ở TKV bị phát hiện, mà còn trả lời cho cả nền kinh tế. Các dự án khai thác mới đi được một chặng đường. Riêng chuyện vận chuyển bôxít, còn cả một kế hoạch xây dựng tuyến đường sắt từ nhà máy Nhân Cơ xuống cảng Kê Gà (cũng phải xây mới) với dự toán tới mấy tỉ USD. Ngay khi còn ở trên giấy, nó đã sớm chuyển đổi từ “chuyên dụng” sang “đa mục tiêu”. Điều này đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước sẽ phải chia phần gánh vác, dù tuyến này chỉ qua những vùng hẻo lánh, ít dân, và còn rất nhiều dự án cần kíp khác đang chờ vốn. Một sự tính toán lại, ràng buộc trách nhiệm của TKV nếu vẫn giữ quan điểm dự án có hiệu quả kinh tế, có lẽ mang ý nghĩa phòng ngừa nguy cơ bị đặt vào thế đã rồi.

NGUYÊN LÊ

 

“TKV góp một phần, còn làm cả thì phải thu phí”Ngày 24.8, phóng viên Sài Gòn Tiếp Thị trao đổi với ông Nguyễn Thanh Liêm, trưởng ban nhôm – titan (thuộc tập đoàn Công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam – TKV) xung quanh vấn đề vốn đầu tư để làm đường vận chuyển bôxít. Thưa ông, văn bản kiến nghị lên Thủ tướng của bộ Giao thông vận tải có nói dù bộ Giao thông vận tải và TKV thống nhất phương án dùng xe 25 tấn chở alumin, nhưng nếu vậy thì TKV cũng phải ứng tiền khoảng 1.000 tỉ đồng để làm đường, TKV có đồng ý? Nếu Chính phủ bảo phải làm như vậy thì chúng tôi không phản đối vì chúng tôi là doanh nghiệp nhà nước. Nhưng quan điểm của chúng tôi, nếu mà để sòng phẳng ra thì bộ Giao thông vận tải nên làm và thu phí. Ai đi qua đấy nhiều thì thu nhiều, rồi tính ra bao nhiêu năm hoàn vốn thì thôi. Tất nhiên chúng tôi cũng sẽ phải có trách nhiệm đóng góp, nhưng một mức nào đấy thôi để dự án (dự án bôxít – PV) hiệu quả được. Chứ giờ tất cả dồn vào đấy, sản phẩm này bán theo giá thị trường thế giới, do vậy cước vận tải phải ở mức nào đấy thôi để giá cả sản phẩm cạnh tranh được. Vậy trong trường hợp TKV dồn 1.000 tỉ đồng vào làm đường thì dự án lỗ bao nhiêu? Cụ thể thì chúng tôi chưa tính, nhưng hiệu quả kinh tế kém, vì ngày trước đã mong manh rồi, nếu thêm vào nữa thì mong manh hơn rất nhiều. Rủi ro là có chứ nói không thì không phải. Nói đúng ra, đây là vì hiệu quả kinh tế xã hội chung, chứ nếu hiệu quả doanh nghiệp thì không ai làm dự án trên Tây Nguyên cả. Song theo tôi, ở đây có hai vấn đề khó là thu xếp vốn cho nó thế nào và chúng tôi làm thì sẽ không công bằng, vì tôi chạy lượng nhỏ mà để tôi chi mọi thứ. Bởi thật ra khối lượng vận tải của TKV không lớn. Hoặc nếu chúng tôi làm thì hãy để chúng tôi thu phí, chứ nếu gánh hết thì không công bằng. Tức là từ đầu lập dự án, việc làm đường này không được tính vào để tính hiệu quả kinh tế của dự án? Chúng tôi tính thuê phương tiện và tính vào cước phí thuê đó. Như dự án đang tính thuê xe 20 – 25 tấn, kho bãi, cảng đều thuê hết. Sau này khi có đường sắt cũng tính phí vận chuyển đường sắt. Tất nhiên cảng thì có tính chi phí đầu tư một phần. CHÍ HIẾU (THỰC HIỆN)

TKV, bauxite và câu chuyện lợi ích quốc gia

Tổng cục Đường bộ Việt Nam đã lên tiếng đề nghị TKV xác định cơ chế ứng vốn để triển khai một số dự án cấp bách về cầu, đường liên quan trực tiếp đếp dự án – Ảnh: TBKTSG.

Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) mới đây đã có văn bản gửi Tổng cục Đường bộ Việt Nam.

Văn bản này nhấn mạnh rằng nếu phải chi cả nghìn tỷ đồng làm đường vận chuyển cho dự án khai thác bauxite Lâm Đồng, thì hiệu quả kinh tế của dự án này không còn.

Lập luận của TKV làm nảy sinh một vấn đề: làm thế nào để có thể hài hòa lợi ích quốc gia trong những tình huống tương tự?

Đầu tư giao thông thì không còn hiệu quả kinh tế

Theo văn bản gửi tới Tổng cục Đường bộ, TKV cho rằng hàng hóa của dự án bauxite Lâm Đồng là hàng hóa thông dụng, có thể sử dụng các phương tiện vận tải thông thường để vận chuyển.

Để phục vụ vận chuyển, TKV cho biết đã thuê các doanh nghiệp vận tải hàng hóa để vận chuyển và các phương tiện vận tải của các doanh nghiệp được thuê phải đáp ứng yêu cầu về trọng tải cầu, cống; nếu vượt quá trọng tải quy định thì doanh nghiệp phải tự kiểm định, xử lý.

TKV cho biết chỉ trực tiếp thuê vận tải hai loại hàng hóa là than và sản phẩm alumin, còn các nguyên vật liệu khác TKV sẽ mua theo hình thức nhà thầu cung cấp nguyên vật liệu, tự thuê vận chuyển và giao tại kho hàng của nhà máy alumin.

TKV khẳng định sẽ sử dụng các xe  bảo đảm  yêu cầu về tải trọng cầu đường, chấp hành các quy định về  bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn giao thông… khi vận chuyển alumin.

Theo tính toán của TKV, việc sử dụng các loại xe 25 tấn sẽ khiến cước phí vận tải cao hơn nhưng không phải cải tạo cầu, đường trên tuyến đồng thời đáp ứng được yêu cầu tiến độ vận chuyển alumin của dự án.

Văn bản này được gửi đi để trả lời đề xuất trước đó của Tổng cục Đường bộ Việt Nam, theo đó cơ quan này đề nghị TKV xác định cơ chế ứng vốn để triển khai một số dự án cấp bách về cầu, đường liên quan trực tiếp đếp dự án.

Cụ thể, Tổng cục đề xuất TKV tiến hành khảo sát các tuyến cầu đường và sau đó đầu tư tổng cộng hơn 1 nghìn tỷ đồng để nâng cấp các tuyến đường như tỉnh lộ 725, tỉnh lộ 769, quốc lộ 20 và các cầu La Ngà, Gia Đức.

Trường hợp TKV sử dụng dòng xe 25 tấn để vận chuyển alumin, Tổng cục Đường bộ cũng cho rằng TKV phải bỏ ra gần 500 tỷ đồng để đầu tư nâng cấp, sửa chữa cầu đường.

Tuy nhiên, TKV cho biết đã có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ đề nghị Thủ tướng chỉ đạo sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, vốn ODA, vốn vay… để thực hiện.

Lý do là tổng mức đầu tư được duyệt của dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ không có chi phí cho việc cải tạo, nâng cấp các tuyến tỉnh lộ, quốc lộ do các tuyến này nằm ngoài hàng rào nhà máy. Nếu đưa chi phí này vào dự án thì dự án bauxite không còn hiệu quả kinh tế và TKV cũng không thể vay vốn để cải tạo hệ thống đường bộ quốc gia.

Chưa kể, hiện nay việc vay vốn đầu tư cho dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ cũng đang rất khó khăn, và cơ quan này đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị chấp thuận cấp bảo lãnh vay vốn nước ngoài cho hai dự án  này.

Lợi ích quốc gia nằm ở đâu?

Câu hỏi đặt ra là lợi ích quốc gia nằm ở đâu trong tình huống này, khi mà cả TKV, các bộ và các tỉnh liên quan đều không thể một mình đứng ra giải quyết vấn đề giao thông cho cả dự án.

Đáp án cuối cùng, có lẽ, sẽ là Chính phủ phải tiếp tục cấp ngân sách để làm việc này. TKV có thừa niềm tin vào điều đó vì dự án này đã nhận được nhiều tầng nấc đồng ý và đảm bảo từ Chính phủ, nên vì thế, tại sao họ phải đầu tư?

Nhưng bởi vì đây là một dự án kinh doanh của TKV, mà theo tính toán có thể mang lại lợi nhuận hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, thì các tỉnh Lâm Đồng và Đồng Nai cũng hoàn toàn có lý khi đòi hỏi TKV phải có nghĩa vụ đầu tư.

Mấu chốt ở đây là việc lẫn lộn vai trò của chính TKV, khi vừa phải đảm bảo việc kinh doanh có lãi, vừa là doanh nghiệp nhà nước chịu trách nhiệm trực tiếp cũng như nhận được sự bảo đảm nhất định từ Chính phủ trong việc thực hiện các dự án “trọng điểm”.

Sẽ ra sao nếu phần thuế mà dự án này đóng góp hàng năm lại phải dùng để tái đầu tư cho hệ thống giao thông cũng như giải quyết các vấn đề môi trường và dân sinh khác, trong khi những rủi ro khác từ việc khai thác bauxite vẫn còn nguyên đó?

Trả lời phỏng vấn báo chí mới đây, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Đinh La Thăng đã nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế là vì lợi ích chung, nhưng còn phải tính đến an sinh xã hội, phải đảm bảo cuộc sống của người dân được bình yên.

Những người dân Lâm Đồng, Đồng Nai đang chờ đợi, từ phát biểu này, cách hành xử phù hợp của Bộ Giao thông Vận tải, cũng như của Tổng cục Đường bộ, trước những lập luận của TKV. Nhưng, dù cách xử lý cuối cùng ra sao, bài toán lợi ích quốc gia trong những tình huống tương tự rõ ràng cần được xem xét kỹ.

‘Không đưa dự án bô-xít ra Quốc hội là lách luật’

- Xin “nới” thêm thời gian để phát biểu, ĐBQH Nguyễn Minh Thuyết – người cuối cùng nêu ý kiến tại phiên thảo luận ở Hội trường về tình hình kinh tế – xã hội sáng nay (26/5) – đề nghị Quốc hội phải xem dự án khai thác bô-xít là công trình quan trọng quốc gia. Quốc hội phải thẩm tra và không quyết định một cách vội vã.

Tiền rất tốn…

Đồng tình với chủ trương phát triển công nghiệp khai khoáng bô-xít và chế tạo nhôm kim loại, nhưng ĐBQH Nguyễn Minh Thuyết thấy báo cáo Chính phủ gửi QH vẫn chưa giải đáp được 3 vấn đề mà dư luận nhân dân quan tâm.

Đó là hiệu quả kinh tế tác động đến môi trường tự nhiên và xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng.

Theo ông Thuyết, khai thác bô-xít ở Tây Nguyên là một “đại dự án liên quan đến rất nhiều vùng và rất nhiều ngành với số tiền rất lớn”.

Theo Quyết định 167 của Chính phủ, dự án này từ nay đến năm 2025 sẽ cần huy động 190.000 -250.000 tỷ đồng vốn đầu tư. Riêng Đăk Nông có đến 4 nhà máy alumin, đánh số từ 1 đến 4, trải dài ở 4 tỉnh là Lâm Đồng, Đắk Nông, Gia Lai, Bình Phước. Chưa kể, còn có rất nhiều công trình phụ trợ.

Ông Thuyết dẫn chứng, chỉ tính riêng việc xây dựng một đường xe lửa dài 270km, với độ chênh của các điểm đến 700m, trên địa hình hết sức phức tạp, quanh co thì phải tiêu tốn 3,1 tỷ USD.

“Ô tô thì có thể đi được nhưng xe lửa thì chưa biết đi như thế nào, mà nếu được mời đi đường xe lửa chênh vênh như thế, tôi không biết là mình có đủ dũng cảm để đi không. Tiền rất tốn. Ngoài ra, còn phải làm cảng ở Hòn Kê Gà hoặc Hòn Gió, tất cả những tiền này tính vào đâu?”, ông Thuyết nêu một loạt câu hỏi.

Vị Phó Chủ nhiệm UB Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên Nhi đồng QH tự trả lời: “Nếu những tiền này được tính vào sản phẩm alumin thì giá rất cao và như thế, sẽ hoàn toàn không có lãi. Nếu không tính vào mà coi là công trình dân dụng thì có thể nói là vô hình trung, chúng ta lấy tiền thuế của dân để làm lợi cho doanh nghiệp”.

Ông Thuyết cũng đưa ra những tính toán đã được các nhà khoa học chỉ ra. Đó là giá alumin chỉ bằng 12% giá nhôm thành phẩm. Alumin là khoáng sản thô, đã được Đại hội 10 BCH Trung ương Đảng xác định phải hạn chế xuất khẩu. “Giá alumin trên thị trường đang xuống thấp, nền kinh tế đang gặp khó khăn, lãi lời chưa thấy đâu, vậy mà oái oăm là Việt Nam lại đi vay vài trăm triệu đôla để làm những nhà máy như ở Tân Rai, Nhân Cơ”.

Trong khi đó, ngay Chủ tịch Hội đồng quản trị của TKV cũng nói là 50 ăn, 50 thua. “Nếu bây giờ mình bỏ tiền túi của mình ra thì có bao giờ mình đi kinh doanh theo kiểu chưa nhìn thấy lãi mà đã kinh doanh không?”, ông Thuyết lưu ý.

Không quyết định vội

Với thời gian ngắn ngủi còn lại, ông Thuyết cũng bày tỏ quan ngại về các vấn đề môi trường, an ninh, lao động.

Như trong báo cáo của Chính phủ đã nói sẽ xây các hồ chứa nước trên Tây Nguyên vì đằng nào nước cũng chảy xuống Đồng Nai rồi ra biển, ông Thuyết lo ngại, hiện nay đồng bằng Nam Bộ đang khát nước. Tin mới nhất là lượng nước của sông Mê Kông đang giảm xuống, nếu bây giờ xây các hồ, đập, liệu có ảnh hưởng đến đồng bằng Nam Bộ không?

Về bùn đỏ, với lượng alumin sản xuất ra, thì từ năm 2015, mỗi năm thải ra 10 triệu tấn bùn đỏ và hết đời của dự án này là thải ra 1,5 tỷ tấn. “Đấy là những quả bom bùn treo trên cao, trên đồng bằng Nam Bộ và Nam Trung Bộ”, ông Thuyết cảnh báo.

Ông Thuyết cũng chỉ ra, vừa qua trong 300 công nhân được đưa đi đào tạo, chỉ có 2 là người của địa phương.

“Nhưng sáng nay tôi rất phấn khởi nghe một ĐBQH của một tỉnh Tây Nguyên nói là dự án sẽ nộp 500 tỷ vào cho địa phương và 1.000 công nhân sẽ được đi đào tạo. Đề nghị Quốc hội ghi nhận lại tất cả những con số đó, vài năm nữa chúng ta kiểm tra lại xem có đúng như thế không”, ông Thuyết nhấn mạnh.

Về an ninh, quốc phòng, ông Thuyết cho rằng, rất may có điều chỉnh kịp thời của Bộ Chính trị cho nên sự việc mới khác. Nhưng nếu đọc lại Quyết định 167 thì mới thấy vẫn chưa lường trước được tình hình khó khăn này, cho nên trong Quyết định 167 cho phép đầu tư vốn nước ngoài đến 100%. “Chỗ này chúng tôi cho rằng Chính phủ có phần chủ quan”, ông Thuyết cảnh báo.

Xin thêm thời gian để nói cho hết ý, ông Nguyễn Minh Thuyết kiến nghị Quốc hội phải xem đây là “công trình quan trọng quốc gia”, vì toàn bộ quy hoạch đã tiêu một số tiền gấp 10 lần tiêu chí tiền cho một công trình quan trọng quốc gia.

“Quốc hội phải thẩm tra và cuối năm nay chúng ta sẽ xem xét quyết định, không nên quyết định vội. Bởi vì nếu chúng ta không tính cả cụm dự án, mà chúng ta làm như Khí điện đạm Cà Mau, chúng ta cứ tách từng dự án ra để nói rằng nó chưa đến số tiền Quốc hội yêu cầu đưa vào công trình trọng điểm quốc gia, tôi cho như thế là lách luật”, ông Thuyết khẳng định.

ĐB Nguyễn Lân Dũng cũng đề nghị Quốc hội vào cuộc giám sát.

“Nâng cao dân trí”

Phát biểu ngay đầu giờ buổi sáng, hai đại biểu đại diện cho Lâm Đồng và Đăk Nông cũng đã đọc trước Quốc hội bài tham luận kỳ vọng hiệu quả kinh tế của hai dự án, sẽ “làm thay đổi bộ mặt kinh tế – xã hội Tây Nguyên” và mong cả nước ủng hộ.

Theo Trưởng đoàn ĐBQH Đăk Nông Điểu K’ré, công nghiệp bô-xít trên địa bàn sẽ góp phần đáng kể tăng trưởng GDP, thêm nguồn thu cho ngân sách tỉnh, tạo đà phát triển kinh tế – xã hội theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển dịch kinh tế.

Tính riêng dự án tổ hợp bô-xít alumin Nhân Cơ giai đoạn 1 với công suất là 650.000 tấn alumin/năm, dự kiến các loại thuế phải nộp bình quân mỗi năm khoảng 547 tỷ đồng, tạo việc làm, nâng cao trình độ sản xuất và tăng thu nhập cho người dân.

Sự hình thành cùng kinh tế khu vực sẽ kéo theo sự phát triển các ngành kinh tế dịch vụ như giao thông vận tải, thương mại, khách sạn, du lịch, vui chơi giải trí, dịch vụ ăn uống v.v… Đây là tiền đề tạo nên sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế khu vực, từ thuần nông lâm nghiệp chuyển sang kinh tế đa ngành.

Chưa kể hoạt động khai thác bô-xít sẽ tạo ra những cộng đồng dân cư mới, những đô thị mới đưa ánh sáng văn hóa vào vùng sâu, vùng xa, nâng cao chất lượng cuộc sống, nâng cao dân trí cho một số bộ phận không nhỏ dân cư.

Trưởng đoàn ĐBQH Lâm Đồng Lê Thanh Phong cũng cho hay, việc khởi công dự án nhà máy bô-xít Tân Rai đã tạo luồng sinh khí mới phấn chấn trong cán bộ và nhân dân tỉnh. Lâm Đồng xác định đó là một trong những công trình trọng điểm của tỉnh.

Đến nay, UBND tỉnh đã quyết định thu hồi 943 ha đất của 743 hộ, tiến hành đền bù cho 586 hộ, trong đó có 100 hộ đồng bào dân tộc thiểu số với số tiền 150 tỷ đồng.

Quan điểm của tỉnh là “không vì vấn đề môi trường mà không khai thác tiềm năng tài nguyên của địa phương để phát triển kinh tế. Nhưng cũng không vì mục tiêu phát triển kinh tế, khai thác tiềm năng mà không đặc biệt quan tâm đến môi trường”, ông Phong quả quyết.

Lê Nhung

TKV kiến nghị lấy ngân sách làm đường chở bauxite

TKV cho rằng dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ không có chi phí cải tạo, nâng cấp các tuyến tỉnh lộ, quốc lộ. Nếu TKV làm đường vận chuyển, dự án sẽ không còn hiệu quả kinh tế.

 

Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) vừa có công văn gửi Tổng cục Đường bộ Việt Nam đề cập các tính toán vận tải cho dự án tổ hợp bauxite nhôm Lâm Đồng. Theo TKV, nếu đưa chi phí cải tạo, nâng cấp các tuyến đường tỉnh lộ, quốc lộ vào các dự án bauxite thì dự án sẽ không còn hiệu quả kinh tế.

Hai dự án bauxite gặp khó vì vốn

Theo kế hoạch của TKV, tháng 9-2011, dự án tổ hợp bauxite nhôm Lâm Đồng sẽ tiến hành chạy thử tải và sẽ thu được sản phẩm alumin. Dự kiến sản lượng alumin thu được trong thời gian từ đầu tháng 10 đến hết tháng 12-2011 là khoảng 100.000 tấn alumin. Khối lượng để sản xuất ra 100.000 tấn alumin sẽ vào khoảng 105.000 tấn nguyên vật liệu cho để điền đầy đủ các khâu công nghệ trong nhà máy trước khi chạy thử.

Năm 2012, dự kiến sẽ sản xuất khoảng 60%-70% công suất thiết kế, tương ứng là 390.000-455.000 tấn alumin và nguyên vật liệu khoảng 410.000-480.000 tấn. Như thế, tổng khối lượng vận chuyển hai chiều trên các tuyến đường mà các đoàn xe của TKV đi qua sẽ vào khoảng 800.000-935.000 tấn.

Khối lượng vận chuyển lớn nhưng phương án vận chuyển alumin từ Lâm Đồng về Đồng Nai đang bế tắc (Pháp Luật TP.HCM đã nhiều lần phản ánh). Theo TKV, trong tổng mức đầu tư được duyệt của dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ không có chi phí cho việc cải tạo, nâng cấp các tuyến đường tỉnh lộ, quốc lộ (do các tuyến này nằm ngoài hàng rào nhà máy).

Theo TKV, nếu phải gánh chi phí nâng cấp, cải tạo các tuyến đường thì dự án bauxite sẽ không còn hiệu quả kinh tế. Trong ảnh: Quốc lộ 20, nơi các đoàn xe chở bauxite sẽ đi qua. Ảnh: HTD

“Nếu đưa chi phí nâng cấp, cải tạo các tuyến đường thì dự án không còn hiệu quả kinh tế, TKV cũng không thể vay vốn để cải tạo hệ thống đường bộ quốc gia. Hơn nữa, việc vay vốn đầu tư cho dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ (theo tổng mức đầu tư) đang rất khó khăn” – văn bản của TKV nêu. TKV cũng cho biết là đơn vị đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị chấp thuận cấp bảo lãnh vay vốn nước ngoài cho hai dự án alumin.

Kiến nghị sử dụng vốn ngân sách…

Theo TKV, đơn vị chỉ trực tiếp thuê vận tải hai loại hàng hóa là than và sản phẩm alumin. Trong đó xe chở than từ cảng Gò Dầu lên nhà máy, khi quay về cảng sẽ kết hợp chở alumin (alumin là hàng rời đóng bao chuyên dụng, khoảng một tấn/bao). Xe chở đá vôi và vôi sống, các nguyên vật liệu khác cũng có thể kết hợp chở alumin theo chiều về. Các nguyên vật liệu khác, TKV sẽ mua theo hình thức nhà thầu cung cấp nguyên vật liệu tự thuê vận chuyển và giao tại kho hàng của nhà máy alumin.

TKV cũng cho rằng về nguyên tắc sử dụng, xe vận tải có trọng tải càng lớn thì giá cước vận tải sẽ nhỏ. Tuy nhiên, các xe này sẽ phải đảm bảo yêu cầu về tải trọng cầu, đường, chấp hành các quy định về đảm bảo vệ sinh môi trường, an toàn giao thông,… “Việc sử dụng các loại xe 25 tấn cước phí vận tải sẽ cao hơn nhưng không phải cải tạo cầu, đường trên tuyến, đồng thời đáp ứng được yêu cầu tiến độ vận chuyển alumin của dự án” – TKV cho biết.

Đơn vị này cũng thừa nhận không có thế mạnh về vận chuyển hàng hóa dân dụng nên có chủ trương xã hội hóa việc vận chuyển. “TKV sẽ không trực tiếp đầu tư phương tiện mà thuê các doanh nghiệp vận tải hàng hóa để vận chuyển. Phương tiện vận tải của các doanh nghiệp này phải đáp ứng yêu cầu trên tuyến vận tải. Nếu vượt quá trọng tải cầu, cống thì các doanh nghiệp này phải tự kiểm định, xử lý” – TKV nhấn mạnh.

Đối với hai phương án cải tạo, nâng cấp các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ từ Lâm Đồng đến Đồng Nai do Bộ GTVT đề nghị (Pháp Luật TP.HCM đã phản ánh), TKV cho rằng các tuyến đường chủ yếu phục vụ GTVT và phát triển kinh tế – xã hội chung của khu vực, trong đó có dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ. Bởi lượng vận chuyển hàng hóa của hai dự án này rất nhỏ so với tổng lượng hàng hóa, hành khách trên tuyến. Do đó, TKV kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, vốn ODA, vốn vay… để nâng cấp cầu, đường.

THÀNH VĂN

TKV không chi tiền

Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam cho rằng nếu phải bỏ cả ngàn tỉ đồng làm đường vận chuyển thì dự án khai thác bauxite sẽ không còn hiệu quả kinh tế

Quốc lộ 20 rất hẹp, khi ô tô chở bauxite trọng tải 40 tấn chạy qua sẽ tạo ra nguy hiểm cho người và các phương tiện lưu thông. Ảnh: Như Phú

Văn bản mới được gửi tới Tổng cục Đường bộ Việt Nam (Bộ GTVT) do Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) Dương Văn Hòa ký cho biết hàng hóa của dự án alumin Lâm Đồng là hàng hóa thông dụng, có thể sử dụng các phương tiện vận tải thông thường để vận chuyển.

Thuê chứ không sắm phương tiện

Trước những luồng ý kiến gần đây cho rằng TKV đã nhập các dòng xe có trọng tải lớn (cả hàng hóa là 40 tấn), vượt quá giới hạn cầu đường, ông Dương Văn Hòa khẳng định TKV không trực tiếp đầu tư phương tiện mà thuê các doanh nghiệp vận tải hàng hóa để vận chuyển. Phương tiện vận tải của các doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu về trọng tải cầu, cống; nếu vượt quá trọng tải quy định thì doanh nghiệp phải tự kiểm định, xử lý.

TKV cho biết chỉ trực tiếp thuê vận tải hai loại hàng hóa là than và sản phẩm alumin; các nguyên vật liệu khác TKV sẽ mua theo hình thức nhà thầu cung cấp nguyên vật liệu, tự thuê vận chuyển và giao tại kho hàng của nhà máy alumin.

Đối với các xe chở than xuất phát từ cảng Gò Dầu (Đồng Nai), khi quay về cảng sẽ kết hợp chở alumin (do alumin là hàng rời đóng bao chuyên dụng, khoảng 1 tấn/bao). Xe chở đá vôi, vôi sống và các nguyên vật liệu khác cũng có thể kết hợp chở alumin theo chiều về. Đối với hai loại kiềm lỏng và kiềm rắn phục vụ nhà máy alumin, TKV cho biết xe chở kiềm rắn có thể kết hợp chở alumin chiều về cảng Gò Dầu, riêng xe chở kiềm lỏng là các xe téc chuyên dùng nên chỉ chở một chiều từ cảng lên nhà máy alumin.

Mặc dù biết rằng về nguyên tắc, xe vận tải có trọng tải càng lớn thì giá cước càng rẻ nhưng TKV khẳng định sẽ sử dụng các xe  bảo đảm  yêu cầu về tải trọng cầu đường, chấp hành các quy định về  bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn giao thông… khi vận chuyển alumin. Theo tính toán của TKV, việc sử dụng các loại xe 25 tấn sẽ khiến cước phí vận tải cao hơn nhưng không phải cải tạo cầu, đường trên tuyến đồng thời đáp ứng được yêu cầu tiến độ vận chuyển alumin của dự án.

Hai đề nghị của TKV

Trong văn bản mới đây, Tổng cục Đường bộ Việt Nam còn đề nghị TKV xác định cơ chế ứng vốn cho Bộ GTVT triển khai một số dự án cấp bách để kiểm tra, gia cố các cầu, xây dựng các đường trên tuyến và chuẩn bị đầu tư 210 km đường, với tổng số tiền là 67 tỉ đồng. Đồng thời, Tổng cục Đường bộ cho rằng với các tiểu dự án đầu tư Tỉnh lộ 725, Tỉnh lộ 769 và 2 cầu La Ngà, Gia Đức, Quốc lộ 20 sẽ được đầu tư bằng vốn của TKV với khoảng kinh phí 1.015,76 tỉ đồng. Đối với phương án mà TKV đưa ra là sử dụng dòng xe 25 tấn để vận chuyển alumin, Tổng cục Đường bộ Việt Nam cũng cho rằng TKV phải bỏ ra 482,476 tỉ đồng để đầu tư nâng cấp, sửa chữa cầu đường.  Tuy nhiên, TKV lại cho biết đã có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ đề nghị Thủ tướng chỉ đạo sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, vốn ODA, vốn vay… để thực hiện.

Giải thích điều này, TKV đưa ra khá nhiều lý do, trong đó có việc tổng mức đầu tư được duyệt của dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ không có chi phí cho việc cải tạo, nâng cấp các tuyến tỉnh lộ, quốc lộ (do các tuyến này nằm ngoài hàng rào nhà máy). “Nếu đưa chi phí này vào dự án thì dự án bauxite không còn hiệu quả kinh tế và TKV cũng không thể vay vốn để cải tạo hệ thống đường bộ quốc gia” – văn bản của TKV khẳng định.

Bên cạnh đó, TKV cho rằng việc vay vốn đầu tư cho dự án alumin Lâm Đồng và Nhân Cơ (theo tổng mức đầu tư) đang rất khó khăn và cơ quan này đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị chấp thuận cấp bảo lãnh vay vốn nước ngoài cho 2 dự án alumin. Đến nay Chính phủ và các bộ, ngành liên quan đang xem xét.

 

Cần tính phương án thay thế Trao đổi với báo chí mới đây sau buổi làm việc với UBND tỉnh Đồng Nai, Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng cho rằng không thể chậm trễ hơn trong việc vận chuyển bauxite từ Lâm Đồng qua tỉnh Đồng Nai rồi về Bình Thuận. Tuy nhiên, theo ông Thăng, nếu cầu, đường chưa bảo đảm an toàn thì chủ đầu tư phải có kế hoạch khác, như việc thay đổi phương thức vận chuyển bauxite an toàn mà không làm xáo trộn cuộc sống của người dân, không gây ô nhiễm môi trường và bảo đảm an toàn giao thông cho người tham gia giao thông trên các tuyến tập trung đông dân cư ở hai bên Quốc lộ 20, Tỉnh lộ 769 và Quốc lộ 51.

Thế Kha